Pensioenbeleggen voor ondernemers: zzp en dga

Dit artikel loopt langs de hoofdlijnen: waarom je als ondernemer zelf aan zet bent, hoe lijfrente werkt, wat jaarruimte en reserveringsruimte precies zijn, en welke keuze je maakt tussen beleggen binnen een lijfrente of vrij in box 3. De dga krijgt een eigen paragraaf, want na het einde van het eigen beheer liggen de opties net iets anders.

Waarom ondernemers zelf aan zet zijn

Werknemers bouwen meestal automatisch pensioen op via hun werkgever. Voor ondernemers bestaat die automatische opbouw niet. In een aantal sectoren geldt een verplicht bedrijfstakpensioenfonds, maar de meeste zzp'ers en dga's vallen daarbuiten. Wat overblijft is de AOW, en die is bewust bescheiden. Het bedrag ligt rond het sociaal minimum en is bedoeld als bodem, niet als volledig inkomen.

Het gevolg is bekend: het pensioen van de ondernemer bestaat vaak uit de onderneming zelf, wat spaargeld en de hoop dat de zaak op tijd iets oplevert. Dat kan goed gaan, maar het is geen plan. Een deel van je inkomen structureel opzij zetten en laten renderen is dat wel.

De derde pijler: lijfrente

Het gereedschap waarmee ondernemers fiscaal vriendelijk voor later opbouwen heet lijfrente. In gewone taal: je zet geld apart dat je pas op of na je pensioenleeftijd weer opneemt, en de fiscus beloont dat met uitstel van belasting.

Er zijn drie vormen. Een lijfrentespaarrekening bij een bank, waarop je spaart tegen rente. Een lijfrentebeleggingsrecht, waarmee je binnen die rekening belegt in fondsen of trackers. En een verzekerde lijfrente bij een verzekeraar. Voor wie zelf belegt en op kosten let, zijn de bancaire varianten bij een bank of broker meestal het voordeligst, omdat je geen verzekeringsmarge betaalt.

Hoe het belastingvoordeel werkt

Je legt bruto in en trekt die inleg af in box 1, tegen jouw tarief. Zolang het geld op de lijfrente staat, telt de waarde niet mee in box 3 en rendeert het over het volledige, nog onbelaste bedrag. Pas als je later laat uitkeren, betaal je belasting, vaak tegen een lager tarief omdat je inkomen na de AOW-leeftijd doorgaans lager is.

Het voordeel zit dus in twee dingen tegelijk: het uitstel zelf, en het rendement dat je al die jaren maakt over geld dat je anders deels aan belasting had afgedragen. Daar staat een voorwaarde tegenover. Het geld ligt vast tot de pensioenleeftijd. Neem je het eerder op, dan volgt niet alleen belasting maar ook revisierente als boete. Reken lijfrente daarom aan het deel toe dat je echt voor later opzij kunt zetten.

Jaarruimte en reserveringsruimte

Je mag niet onbeperkt met aftrek storten. Hoeveel wel, bepalen twee begrippen.

De jaarruimte is wat je dit jaar mag inleggen. Ze wordt berekend als een percentage van je premiegrondslag, en die grondslag is grofweg je winst of inkomen minus een vast bedrag dat de AOW-franchise heet. Van de uitkomst gaat af wat je elders al aan pensioen opbouwt. Met de Wet toekomst pensioenen is het percentage sinds 2023 verhoogd naar ongeveer dertig procent van de premiegrondslag. De precieze percentages en de franchise worden elk jaar opnieuw vastgesteld, dus reken met de cijfers van het lopende jaar.

De reserveringsruimte is jaarruimte die je in eerdere jaren niet hebt benut. Die mag je alsnog gebruiken, tot een maximum en een aantal jaren terug. Ook dit is sinds 2023 verruimd: je mag verder terugkijken en het maximumbedrag is hoger. Voor ondernemers die enkele goede jaren achter de rug hebben zonder in te leggen, zit hier vaak een flink bedrag aan onbenutte ruimte.

De praktijk is dat veel ondernemers ruimte laten liggen simpelweg omdat ze niet weten hoe groot die is. Laat je jaarruimte en reserveringsruimte berekenen voordat je iets stort, zodat je binnen de aftrekbare grens blijft en niets onbenut laat.

De fiscale oudedagsreserve is verleden tijd

Wie langer meeloopt, kent de fiscale oudedagsreserve, kortweg FOR. Daarmee kon je als ondernemer met een eenmanszaak of aandeel in een firma een deel van de winst reserveren en de belasting uitstellen. Nieuwe opbouw is per 2023 gestopt. Een bestaande stand mag blijven staan en gefaseerd worden afgewikkeld, vaak door de reserve om te zetten in een echte lijfrente zodat er ook daadwerkelijk geld tegenover komt te staan. Heb je nog een FOR op de balans, plan de afwikkeling dan bewust in plaats van de belasting voor je uit te blijven schuiven.

De dga na het eigen beheer

Voor de directeur-grootaandeelhouder ligt het net anders. Pensioen opbouwen in eigen beheer, dus binnen de eigen bv, kan sinds 2017 niet meer. Wie toen een pensioen- of oudedagsverplichting had, wikkelt die af of laat die uitkeren.

Voor nieuwe opbouw kijkt de dga vooral naar lijfrente in privé. Daarbij telt het gebruikelijk loon dat je jezelf uitkeert als basis voor de premiegrondslag, net als bij andere ondernemers. Een alternatief is beleggen via de bv, maar dan mis je de aftrek, betaal je vennootschapsbelasting over het rendement en volgt bij het uitkeren naar privé nog box 2-heffing. Voor de meeste dga's weegt de aftrek in privé zwaarder dan het gemak van vermogen in de bv laten staan, maar dat hangt af van je tarief, je liquiditeit en je plannen met de onderneming. Dit is bij uitstek een afweging om samen door te rekenen.

Beleggen binnen de lijfrente of vrij in box 3

Stel dat je gaat inleggen. Dan komt de vraag waar je het geld laat werken.

Kies je binnen een lijfrente, dan krijg je het belastingvoordeel, maar staat het geld vast tot de pensioenleeftijd en is de uitkering later belast. Dat past bij een lange horizon en bij wie discipline zoekt: je komt er niet zomaar aan.

Kies je voor vrij beleggen in box 3, dan is je geld altijd opneembaar. Je krijgt geen aftrek op de inleg en betaalt box 3-heffing over de waarde, maar je houdt volledige flexibiliteit. Dat past bij doelen vóór je pensioenleeftijd of bij een buffer die je bereikbaar wilt houden.

In de praktijk combineren veel ondernemers de twee. Ze benutten de lijfrenteruimte voor de oudedag en houden daarnaast vrij vermogen aan voor flexibiliteit. De verhouding hangt af van je inkomen, je horizon en hoeveel je bereikbaar wilt houden.

Waar je op let bij het beleggen zelf

Ongeacht waar je belegt, gelden een paar nuchtere principes.

• Houd de kosten laag. Een half procent kosten per jaar lijkt weinig, maar tikt over dertig jaar hard aan. Brede indexfondsen en trackers houden de kosten laag en zijn voor de meeste ondernemers voldoende.
• Spreid. Verdeel over regio's en sectoren in plaats van in te zetten op een handvol namen.
• Stem het risico af op je horizon. Hoe langer je nog te gaan hebt, hoe meer aandelenrisico verantwoord is. Richting je pensioendatum bouw je dat risico af.
• Leg periodiek in en probeer de markt niet te timen. Automatisch en regelmatig inleggen levert op de lange termijn meer rust en meestal een beter resultaat dan wachten op het juiste moment.